قیمت مصالح ساختمانی در مهر ۱۴۰۵: آیا واقعاً «دو برابر» شده و برای خریدار و سازنده چه معنایی دارد؟

در هفته‌های اخیر این جمله زیاد شنیده می‌شود: «قیمت مصالح ساختمانی یک‌باره ۱۰۰٪ گران شد.» بخش اول درست است: مصالح به‌طور میانگین حدود دو برابر شده‌اند. بخش دوم، یعنی «یک‌باره» و «در مهر»، با داده‌ها نمی‌خواند. این مقاله جداکردن این دو است، چون برای تصمیم خرید یا ساخت فرق زیادی دارد.

عدد ۱۰۰٪ از کجا آمده؟

منبع اصلی، مرکز آمار ایران است. طبق گزارش خبرگزاری مهر (۱۹ مرداد ۱۴۰۵)، شاخص قیمت نهاده‌های ساختمان‌های مسکونی شهر تهران در بهار ۱۴۰۵ عدد ۳۳۶٫۴ (سال پایه ۱۴۰۲) بوده است. این شاخص:

• نسبت به بهار ۱۴۰۴ حدود ۱۰۶٫۸٪ رشد کرده، یعنی از دو برابر گذشته است.
• نسبت به فصل قبل (زمستان ۱۴۰۴) حدود ۲۰٫۷٪ بالاتر است.
• میانگین تورم چهار فصل منتهی به بهار ۱۴۰۵ حدود ۸۰٪ گزارش شده است.

معاون وزیر راه و شهرسازی هم در اظهاراتی که در اوایل مهر ۱۴۰۵ منتشر شد گفته میانگین قیمت نهاده‌های ساختمانی در امسال «بیش از ۱۰۰ درصد» بالا رفته است. پس عدد دو برابر یک برآورد رسمی است، ولی «تغییر یک‌ساله» است، نه تغییر یک ماه.

پس در مهر چه اتفاقی افتاد؟

در مهر خبر تازه‌ای نیست، ادامه‌ی همان مسیر است. گزارش‌های قیمت روزانه از ابتدای مهر نشان می‌دهند میلگرد و تیرآهن در چند کارخانه بین حدود یک تا پنج هزار تومان در هر کیلوگرم بالا رفتند و سیمان برخی کارخانه‌ها (از جمله تهران، صوفیان و ساوه) هم گران شد. اما در ۱۸ مهر، به گزارش خبر صداوسیما، بازار آهن و سیمان بدون تغییر و نسبتاً آرام بود.

به‌عنوان نمونه، در همان روز قیمت سیمان کیسه‌ای در کارخانه‌های مختلف تقریباً بین ۲۵۰ تا ۲۹۳ هزار تومان بود (سیمان تهران حدود ۲۶۰ هزار تومان) و میلگرد ۱۲ آجدار A3 ذوب‌آهن اصفهان حدود ۱۲۵ هزار تومان. این‌ها قیمت‌های گزارش‌شده در یک روز هستند و به نوع کارخانه، بسته‌بندی، محل تحویل و روز بستگی دارند؛ برای خرید واقعی حتماً قیمت روز را از فروشنده بگیرید.

همه‌ی مصالح به یک اندازه گران نشده‌اند

عدد ۱۰۶٪ میانگین است. در همان گزارش مرکز آمار، تفاوت‌ها بزرگ است:

• محصولات چوبی: حدود ۲۰۹٪ رشد سالانه (بیشترین).
• آهن‌آلات: حدود ۸۶٪ رشد سالانه.
• گچ و گچ‌کاری: حدود ۶۹٪.
• کاشی و سرامیک: حدود ۶۶٪.
• اجاره‌ی تجهیزات: حدود ۲۸٪ (کمترین).

یعنی ساختمانی که بیشتر چوب و نازک‌کاری دارد با ساختمانی که بیشتر اسکلت دارد، افزایش هزینه‌ی متفاوتی را تجربه می‌کند. هر کس بخواهد هزینه‌ی ساخت را حساب کند باید بر اساس اقلام خودش حساب کند، نه عدد میانگین.

چرا گران شد؟

منابع خبری عوامل مختلفی را نام می‌برند و هیچ‌کدام سهم دقیق هر عامل را نشان نمی‌دهند. آنچه بیشتر تکرار می‌شود:

• شوک ناشی از جنگ ۴۰ روزه: خبرگزاری نور (۱۳ مرداد) افزایش میانگین ۱۰۰٪ را به «بعد از جنگ ۴۰ روزه» نسبت می‌دهد.
• هزینه‌ی کارگر: طبق همان گزارش، دستمزد روزانه‌ی کارگر ساده از حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ میلیون به حدود ۲٫۵ میلیون تومان رسیده و کارگر فنی به ۴ تا ۴٫۵ میلیون تومان.
• قطعی برق، هزینه‌ی حمل‌ونقل و نقش بورس کالا و دلالان، که در تحلیل‌های مختلف به‌عنوان عوامل افزایش قیمت سیمان و فولاد آمده‌اند. مقدار اثر هرکدام روشن نیست.

نکته‌ی جالب این است که برخی گزارش‌ها می‌گویند تولید سیمان و میلگرد کمبود ندارد، ولی قیمت‌ها بالا رفته؛ یعنی بخشی از گرانی از سمت هزینه و انتظار تورم است، نه کمبود فیزیکی.

هزینه‌ی ساخت هر متر چقدر شده است؟

اینجا اعداد منابع با هم نمی‌خوانند و باید صادقانه بگوییم: جدول‌های رسمی «هزینه‌ی پایه‌ی ساخت» برای اوایل ۱۴۰۵ عددهایی مانند ۱۳٫۴ میلیون تومان برای ساختمان ۱ تا ۲ طبقه تا حدود ۱۷ میلیون تومان برای ۶ تا ۷ طبقه در هر متر مربع نشان می‌دهند. در مقابل، گزارش خبرگزاری نور سازندگان را نقل می‌کند که هزینه‌ی تمام‌شده را ۵۵ تا ۷۰ میلیون تومان در هر متر می‌دانند. این دو یک چیز را اندازه نمی‌گیرند (هزینه‌ی پایه‌ی ابلاغی در برابر هزینه‌ی واقعی بازار با کیفیت و نازک‌کاری)، و فاصله‌ی بین آن‌ها خودش نشانه‌ی بزرگی است. برای برآورد ساخت خودتان، به‌جای هر دو، از چند پیمانکار قیمت روز بگیرید.

این گرانی به قیمت مسکن چه ربطی دارد؟

ربط واضحی دارد، ولی ساده نیست. هزینه‌ی ساخت کف قیمت ملک نو را بالا می‌برد: اگر ساختن یک متر خانه گران‌تر شود، سازنده کمتر از آن قیمت نمی‌فروشد. بر اساس گزارش نور، رئیس انجمن سازندگان تهران گفته سازندگان فعلاً ظرفیت شروع پروژه‌ی جدید را ندارند و بیشتر به تکمیل پروژه‌های جاری فکر می‌کنند. اگر شروع ساخت‌وساز کم شود، عرضه‌ی ملک نو در یکی دو سال آینده کم می‌شود که معمولاً فشار قیمتی ایجاد می‌کند.

اما قیمت خانه‌های موجود را همین هزینه‌ها تعیین نمی‌کنند؛ عرضه و تقاضا، قدرت خرید و انتظارات تعیین می‌کنند. بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت قیمت خانه هم دقیقاً به همان نسبت بالا می‌رود. برای دیدن قیمت‌های واقعی هر محله می‌توانید در صفحه‌ی «ملک‌ها»ی خانه‌دِه قیمت هر متر را ببینید.

اگر قصد خرید دارید

• ملک نوساز را با ملک مشابه قدیمی‌تر بسنجید. اگر قیمت نوساز کمتر از هزینه‌ی ساخت امروز است، احتمالاً با قیمت مصالح قدیمی ساخته شده و این برای شما فرصت است؛ اما کیفیت اجرا را بررسی کنید.
• مراقب توجیه «مصالح گران شده» از سوی فروشنده باشید. گرانی مصالح واقعی است، ولی دلیل خودکار برای هر قیمت پیشنهادی نیست؛ با ملک‌های مشابه مقایسه کنید.
• پیش‌خرید و پیش‌فروش را با دقت قرارداد ببندید. در دوره‌ی تورم مصالح، پروژه‌ای که با قیمت ثابت فروخته شده ممکن است سازنده را به مشکل بیندازد و تحویل را به تأخیر بیندازد. وضعیت مالی سازنده، پیشرفت واقعی کار و ضمانت اجرایی تحویل را بپرسید.

اگر قصد ساخت یا بازسازی دارید

• از چند پیمانکار قیمت بگیرید و قرارداد را با شرح اقلام و مدت اعتبار قیمت ببندید.
• ببینید قرارداد قیمت ثابت است یا تعدیل‌پذیر؛ در شرایط نوسان، هر دو طرف باید بدانند چه زمانی و چگونه تعدیل می‌شود.
• خرید اقلام اصلی مثل میلگرد و سیمان را فقط با دیدن قیمت روز و تحویل مطمئن انجام دهید. پیش‌خرید حجم زیاد، ریسک انبار و تأمین دارد.
• بازسازی را اولویت‌بندی کنید: بخش‌هایی که ایمنی و سازه را تأمین می‌کنند اول، نازک‌کاری بعد.

اگر فروشنده یا مالک هستید

گران‌شدن هزینه‌ی ساخت قیمت ملک شما را به‌طور خودکار بالا نمی‌برد. قیمت را با آگهی‌های مشابه همان محله تنظیم کنید و برای توضیح آن به عدد «دو برابر شدن مصالح» تکیه نکنید؛ خریدار هم همین مقایسه را انجام می‌دهد.

جمع‌بندی

مصالح ساختمانی در یک سال گذشته به‌طور میانگین حدود دو برابر شده‌اند، اما این جهش در طول چند ماه رخ داده، نه یک‌شبه در مهر؛ و در مهر بیشتر شاهد ادامه‌ی افزایش‌های کوچک‌تر هستیم. قیمت اقلام مختلف خیلی متفاوت است و اعداد هزینه‌ی هر متر ساخت در منابع مختلف با هم فاصله‌ی زیادی دارند. قیمت‌ها هر روز تغییر می‌کنند و اعداد این مقاله مربوط به همان روزهایی است که ذکر شد؛ قبل از هر تصمیم مالی قیمت روز را بررسی کنید.

منابع: مرکز آمار ایران (از طریق خبرگزاری مهر)، اظهارات معاون وزیر راه (بورس‌پرس)، گزارش اقتصادی خبرگزاری نور، گزارش قیمت نهاده‌های ساختمانی خبر صداوسیما و نبض قیمت. اعداد همان‌طور که گزارش شده‌اند نقل شده و ما مستقیماً راستی‌آزمایی نکرده‌ایم.

بیشتر بخوانید: چگونه هنگام خرید از مناسب‌بودن قیمت خانه مطمئن شویم؟ · وام‌های مسکن کدام‌اند؟ راهنمای وام خرید، وام ودیعه و وام‌های حمایتی (۱۴۰۵). برای دیدن قیمت‌های واقعی هر محله، نقشه‌ی ملک‌های خانه‌دِه را باز کنید.